Naukowcy z Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowego Instytutu Badawczego (IMGW-PIB) oraz Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie (AGH) przeprowadzili badania dotyczące wpływu planowanego zamykania kopalń węgla kamiennego na przepływy w rzekach Górnego Śląska. Wyniki opublikowano w międzynarodowym czasopiśmie naukowym Journal of Hydrology: Regional Studies.
Badania objęły 17 kopalń Górnośląskiego Zagłębia Węglowego, których zamknięcie przewidziano do 2049 roku, oraz ich oddziaływanie na system rzeczny górnej Wisły, ze szczególnym uwzględnieniem Przemszy. Celem było określenie, w jaki sposób ograniczenie odprowadzania wód kopalnianych, w połączeniu z postępującymi zmianami klimatu, może wpłynąć na przyszłe zasoby wodne regionu. W analizach wykorzystano model hydrologiczny SWAT, dziewięć projekcji klimatycznych oraz metody uczenia maszynowego, pozwalające na opracowanie prognoz przepływów w różnych scenariuszach klimatycznych.
Wyniki badań wskazują na złożony i silnie zróżnicowany sezonowo wpływ zmian klimatu oraz zamykania kopalń na reżim hydrologiczny analizowanych rzek. Prognozowane zmiany klimatyczne mogą prowadzić do zwiększenia przepływów w okresie wiosenno-letnim, podczas gdy jesienią obserwowany jest przeciwny kierunek zmian. Jednocześnie ograniczenie dopływu wód kopalnianych może dodatkowo pogłębiać deficyty wody, szczególnie w Przemszy. Łączne oddziaływanie obu czynników może prowadzić do obniżenia miesięcznych przepływów niskich nawet o 35% (4,5 m³/s) w Przemszy oraz 15% (1,4 m³/s) w Wiśle. W przypadku Przemszy prawdopodobieństwo wystąpienia przepływów poniżej historycznego 10. percentyla może w listopadzie wzrosnąć nawet sześciokrotnie.
Uzyskane wyniki pokazują, że transformacja górnictwa, pomimo ograniczenia presji związanej z odprowadzaniem wód kopalnianych, może stwarzać nowe wyzwania dla gospodarki wodnej. Szczególnie istotne będzie uwzględnienie tych zmian w planowaniu zarządzania zasobami wodnymi oraz ochronie ekosystemów rzecznych, zwłaszcza w okresach niedoboru wody.
Badania zostały przeprowadzone w ramach współpracy naukowej Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowego Instytutu Badawczego (IMGW-PIB) oraz Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie (AGH).
Szczegółowe informacje o przeprowadzonych badaniach i uzyskanych wynikach przedstawiono w artykule:
Szalińska E., d’Obyrn K., Staszel J., Wilk P., Orlińska-Woźniak P. (2026). Will mine closures trigger low-flow crises in river systems? Insights from a machine learning approach for the Upper Vistula Basin, Poland. Journal of Hydrology: Regional Studies, 68, 104073.
DOI: https://doi.org/10.1016/j.ejrh.2026.104073
