Przez lata rozmawialiśmy o zmianie klimatu jak o problemie środowiskowym. Tymczasem staje się ona przede wszystkim problemem humanitarnym. Najważniejsze pytanie XXI wieku nie brzmi już „Jak zatrzymać zmianę klimatu?”, lecz „Jak sprawić, by ludzie przeszli przez nią razem?”.
AUTOR: Rafał Stepnowski.
Pandemia. Kryzysy gospodarcze. Konflikty zbrojne. Społeczne nierówności. Ludzie są zmęczeni – także medialnym szumem wokół ostrzeżeń pogodowych i alarmujących doniesień o kolejnych przekroczonych granicach klimatycznych. Wielu przestało słuchać. Nie dlatego, że problem zniknął, lecz dlatego, że nie da się żyć w nieustannym poczuciu strachu i niepewności. Widać to w publicznej dyskusji o globalnym ociepleniu. Nagłówki gazet i portali są dziś mniej zainteresowane tym tematem, mniej zaangażowane.
To niebezpieczne złudzenie. Zmiana klimatu trwa – nawet jeśli zamkniemy oczy – i nie potrzebuje uwagi mediów. Susza nie czyta komentarzy. Powódź nie zna algorytmów mediów społecznościowych. Temperatura nie reaguje na polityczne deklaracje. Pogoda i klimat nieustannie przekształcają krajobrazy i ekosystemy. Zmieniają świat wokół nas – finanse, gospodarkę, przemysł, politykę. Zmieniają to, jak żyjemy na co dzień.
Przez ostatnie dekady mówiliśmy o zmianie klimatu językiem wykresów, raportów i analiz. Potrzebowaliśmy języka nauki, by zrozumieć skalę wyzwań. Wygląda jednak na to, że walkę o uwagę zwykłych ludzi przegraliśmy. W świecie ciągłych kryzysów rośnie popyt na proste odpowiedzi. „Nie ma problemu.” „To spisek.” „Naukowcy kłamią.” „Nie musimy nic robić.” Kłamstwo jest zawsze wygodniejsze od prawdy, która wymaga odpowiedzialności. Jako społeczeństwo tracimy zdolność odróżniania faktów od mitów i propagandy. Dlatego potrzebujemy innego języka. I odwagi by mówić prawdę.
Prawdę o tym, że część walki już przegraliśmy. Nie zatrzymamy wszystkich zmian. Nie odtworzymy utraconych lodowców. Nie przywrócimy do życia wielu gatunków. Nie unikniemy części susz, powodzi, migracji i konfliktów o zasoby. To jest dziś naukowy i społeczny realizm. Czy jednak powinniśmy się poddać? Wręcz przeciwnie. Nadal każdy ułamek stopnia ma znaczenie. Każda ograniczona emisja ma znaczenie. Każda mądrze zaprojektowana inwestycja ma znaczenie. Każda społeczność lepiej przygotowana na ekstremalne zjawiska pogodowe i klimatyczne ma znaczenie.
Nigdy nie chodziło wyłącznie o ratowanie planety. Ziemia poradzi sobie bez nas. Przez miliardy lat przetrwała katastrofy, które niemal zmiotły życie z jej powierzchni. Chodzi o ludzi. O to, jak będzie wyglądało nasze życie. Czy będziemy potrafili napoić spragnionych, nakarmić głodnych i przyjąć pod dach tych, którzy utracili swoje domy. Czy okażemy solidarność społecznościom dotkniętym suszą, powodzią i innymi skutkami ekstremalnych zjawisk. Czy znajdziemy w sobie odpowiedzialność za tych, którzy zostaną zmuszeni do opuszczenia swoich miejsc i szukania bezpieczeństwa gdzie indziej. Zmiana klimatu coraz wyraźniej przestaje być wyłącznie problemem środowiskowym. Staje się wyzwaniem humanitarnym. Sprawdzianem solidarności i odpowiedzialności. Testem tego, czy w świecie pełnym niepewności będziemy potrafili pozostać wspólnotą.
Być może nie uratujemy wszystkiego, co chcieliśmy ocalić. Być może przyszłość nie będzie taka, jaką sobie wyobrażaliśmy. Ale nadal możemy zdecydować, jakimi ludźmi będziemy wobec tych zmian. Możemy dbać o siebie nawzajem. Możemy rozmawiać. Możemy ufać nauce i faktom. Nie oddawać przestrzeni publicznej tym, którzy budują swoją siłę na strachu, gniewie i kłamstwie.
Klimat zmienia świat. Od nas zależy, czy zmieni również nasze człowieczeństwo.
