Jaka będzie pogoda? To pytanie zadajemy tak często, że stało się czymś powszednim, a odpowiedź na nie jest zawsze w zasięgu ręki. Wystarczy sięgnąć po smartfon lub włączyć telewizor. Tymczasem za każdą prognozą stoją miliony obserwacji realizowanych w ramach jednej z najbardziej wyjątkowych globalnych sieci, koordynowanej przez WMO i spajającej społeczność narodowych służb meteorologicznych i hydrologicznych. Bez ich pracy wiedza o jutrze byłaby jedynie przypuszczeniem.
Opracowanie: Rafał Stepnowski na podstawie materiałów WMO.
Gdziekolwiek się znajdujesz – na lądzie, na morzu czy w powietrzu – korzystasz z prognoz, które powstają dzięki swobodnej i otwartej wymianie danych pomiarowych. Od satelitów krążących wokół Ziemi, przez balony meteorologiczne, boje oceaniczne i statki, po naziemne stacje rozsiane na wszystkich kontynentach – współczesna sieć obserwacyjna wspiera zarówno codzienne wybory zwykłych ludzi, jak idecyzje warte miliardy. Ten globalny, skomplikowany system, koordynowany przez WMO, jest filarem gospodarki każdego państwa, narzędziem ratującym życie i kluczowym elementem budowania odporności na przyszłe wyzwania.
Pogoda, klimat, woda nie znają granic. W naturalny sposób łączą, ale czasem dzielą narody, miasta i kultury. Wszystkim też stawiają wyzwania, którym nie jesteśmy w stanie sprostać w pojedynkę. Dlatego globalna współpraca – oparta na zaufaniu i wymianie danych – jest kluczowa dla poprawy dokładności, szybkości i dostępności prognoz. Ekonomia, inwestycje, rolnictwo, służba zdrowia, energetyka, logistyka, bezpieczeństwo – w każdym obszarze działalności człowieka dane meteorologiczne, hydrologicznej i klimatyczne stanowią dziś podstawę właściwego planowania i minimalizowania ryzyka.
Światowy system obserwacji pogody (WMO’s World Weather Watch) powstał w 1963 roku i chociaż jest mniej znany niż inne sieci, to prawdopodobnie równie ważny. Obecnie składa się z wielu komponentów, dzięki którym dane z tysięcy stacji naziemnych, boi oceanicznych, statków, samolotów i satelitów są gromadzone (WIGOS), przetwarzane (WIPPS) i udostępniane (WIS) globalnej społeczności. Dzięki połączeniu eksperckiej wiedzy, technologicznej pomysłowości i międzynarodowej współpracy, miliardy ludzi mają dziś stały dostęp do rzetelnych i aktualnych prognoz. W realiach zmieniającego się klimatu – nagrzewania się lądów i oceanów, topnienia lodu i lodowców oraz wzrostu poziomu mórz – pomiary i obserwacje środowiskowe stają się jednym z najważniejszych obszarów aktywności państw i instytucji.
Ekstremalne zjawiska pogodowe są uznawane za największe długoterminowe zagrożenie dla światowej gospodarki i globalnej społeczności. W latach 1970-2021 powodzie, susze, tornada i inne katastrofy naturalne spowodowały straty rzędu 4,3 biliona dolarów i doprowadziły do śmierci prawie 2 milionów osób. W tej sytuacji systemy wczesnego ostrzeżenia przestają być dobrem luksusowym – stają się potrzebą egzystencjonalną. Według Banku Światowego powszechny dostęp do tego rodzaju usług pomaga uratować od 13 do 22 miliardów dolarów rocznie. Ostrzeżenia z wyprzedzeniem zaledwie 24-godzinnym mogą zmniejszyć szkody spowodowane burzami lub falami upałów nawet o 30 proc. Dzięki danym meteorologicznym, hydrologicznym i klimatycznym można podejmować strategiczne decyzje wpływające na stabilność gospodarek i dobrostan społeczeństw. Jednak w globalnym systemie monitoringu nadal znajdują się poważne luki osłabiające skuteczność tych działań. Dlatego WMO, ONZ, narodowe służby, instytucje naukowe oraz prywatne przedsiębiorstwa podejmują coraz więcej wspólnych inicjatyw mających na celu wzmacnianie infrastruktury pomiarowej. Według szacunków Europejskiego Centrum Prognoz Średnioterminowych, rozbudowa sieci i jej zagęszczenie może zmniejszyć błędy w prognozach pogody o 30 proc. w Afryce i 20 proc. w państwach wyspiarskich Pacyfiku. Bank Światowy wylicza, że takie ulepszenia mogą generować 5 miliardów dolarów bezpośrednich korzyści rocznie i odblokować kolejne 160 miliardów dolarów w kluczowych sektorach, takich jak rolnictwo, energetyka, gospodarka wodna i transport. Ale rozwój globalnej sieci pomiarowo-obserwacyjnej to nie tylko inwestycja w bezpieczeństwo ekonomiczne i odporność na zmianę klimatu, lecz także most między narodami i pokoleniami. Każda prognoza i ostrzeżenie oraz wszystkie dane udostępniane przez WMO i instytucje takie jak IMGW-PIB dotyczą ochrony jutra i stanowią fundament bezpieczeństwa. Ich znaczenie będzie rosnąć, w miarę jak świat zbliża się do nieuniknionego przekroczenia globalnego ocieplenia o 1,5 st. Celsjusza, określonego w Porozumieniu paryskim
Ten niezwykły rozwój systemów obserwacji i pomiarów nie byłby możliwy bez technologii. Obecnie sztuczna inteligencja i zaawansowane komputery otwierają nowe ścieżki w rozwoju nauk o pogodzie i klimacie. Dzięki AI rozwijane są uproszczone modele prognozowania nieodbiegające jakościowo od tych opracowanych przy użyciu superkomputerów. To jakościowa zmiana, która umożliwia krajom rozwijającym rozbudowę własnych systemów ostrzegania i analiz bez ponoszenia ogromnych kosztów. Jednocześnie rośnie znaczenie odpowiedzialnego korzystania z nowych technologii. Jednym z największych wyzwań jest właściwe zbalansowanie roli sztucznej inteligencji z funkcją, jaką pełnią narodowe służby meteorologiczne i hydrologiczne. Technologia może wzmacniać ich możliwości, ale nie zastąpi doświadczenia, wiedzy analitycznej i umiejętności interpretacji ekspertów. Dlatego konieczne jest inwestowanie w edukację, szkolenia i rozwój młodzieży – kolejne pokolenia będą potrzebować solidnych kompetencji z zakresu nauk ścisłych, technologii, inżynierii i matematyki, aby utrzymać i rozwijać globalne systemy bezpieczeństwa.
W obliczu nasilających się zjawisk pogodowych i postępującej zmiany klimatu staje się jasne, że żaden kraj, żadna instytucja i żadna technologia nie poradzą sobie samodzielnie. Przyszłość będzie wymagać jeszcze ściślejszej współpracy międzynarodowych organizacji, narodowych służb, środowisk naukowych i sektora prywatnego. Tylko połączenie nowoczesnych technologii, mądrego zarządzania danymi i kompetencji młodego pokolenia stworzy system odporny na wyzwania przyszłych dekad. Obserwując Ziemię dziś nie tylko przewidujemy pogodę, lecz przede wszystkim chronimy jutro.
