Written by 09:08 Hydro, Nauka

IMGW-PIB – myślimy globalnie, działamy lokalnie. Współpraca z samorządami to priorytet

Małgorzata Maczuga, Rafał Stepnowski
IMGW-PIB

Do najważniejszych zadań IMGW-PIB należy monitorowanie procesów fizycznych zachodzących w atmosferze i hydrosferze oraz prognozowanie i wczesne ostrzeganie przed zjawiskami i katastrofami naturalnymi. Działania te mają na celu przede wszystkim ochronę społeczeństwa i gospodarki przed poważnymi stratami. Ponieważ jednak IMGW-PIB nie ma kompetencji do zarządzania działaniami kryzysowymi w terenie, konieczna jest ścisła współpraca w tym zakresie z odpowiednimi organami samorządowymi oraz rządowymi. Bardzo dobre rozwiązania w tym zakresie wdrożono w województwie małopolskim.

Zarządzanie kryzysowe to rodzaj działalności organów administracji publicznej, mającej na celu kierowanie bezpieczeństwem narodowym. Głównym celem jest zapobieganie sytuacjom kryzysowym, przejmowania nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań, reagowanie w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych, usuwaniu ich skutków oraz odtwarzaniu zasobów i infrastruktury krytycznej. Działania te są realizowane w różnym zakresie przez agendy administracji rządowej oraz samorząd regionalny na poziomie wojewódzkim, powiatowym i gminnym. Wsparcie ze strony IMGW-PIB kierowane jest głównie do władz wojewódzkich, chociaż zdarza się również, że Instytut wspomaga działania w powiatach i gminach.

Współpracę IMGW-PIB z wojewódzkimi centrami zarządzania kryzysowego określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 28 czerwca 2019 r. w sprawie ostrzeżeń, prognoz, komunikatów, biuletynów i roczników państwowej służby hydrologiczno-meteorologicznej i państwowej służby hydrogeologicznej. W dokumencie m.in. wymienia się produkty, jakie Instytut jest zobowiązany przekazywać w określonym terminie dla organów zarządzających.

W IMGW-PIB funkcjonują odpowiednie komórki odpowiedzialne za wsparcie określonych jednostek państwowych w zakresie niebezpieczeństw związanych z aktualną sytuacją hydrologiczną. Kontakt z organami zarządzania kryzysowego na poziomie krajowym (w tym z Rządowym Centrum Bezpieczeństwa) utrzymuje Centralne Biuro Hydrologii Operacyjnej w Warszawie. Natomiast na poziomie wojewódzkim funkcjonują Wydziały Prognoz i Opracowań Hydrologicznych.

Photo by Mikołaj Uriasz on Unsplash
Photo by Mikołaj Uriasz on Unsplash

Tryb współpracy

Zakres informacji oraz sposób komunikacji jest uzależniony od bieżącej sytuacji. Jeżeli w danym regionie nie występuje zagrożenie hydrologiczne, wojewódzkie centra zarządzania kryzysowego codziennie otrzymują od IMGW-PIB standardowe informacje o warunkach hydrologicznych. Są to m.in.: komunikaty o stanach wody w rzekach oraz opadach średnich i maksymalnych za ostatnią dobę (w podziale na zlewnie), a także biuletyn hydrologiczny, w którym znajdują się bardzo szczegółowe dane hydro i meteo. Znacznie rozszerzony zestaw danych kierowany jest do sztabów kryzysowych w czasie zagrożenia hydrologicznego.

Informacja o Niebezpiecznym Zjawisku/Ostrzeżenie hydrologiczne
Wydawane są na poszczególne zlewnie i wysyłane za pomocą poczty elektronicznej oraz poprzez System Obsługi Klienta (SOK). Określają one z jakim zagrożeniem hydrologicznym mamy do czynienia: i) informacja o niebezpiecznym zjawisku, stopień 1 – to gwałtowne wzrosty stanów wód wody; ii) informacja o niebezpiecznym zjawisku, stopień 2 – to przekroczenie stanów ostrzegawczych; iii) ostrzeżenie hydrologiczne,  stopień 3 – to przekroczenie stanów alarmowych; iv) ostrzeżenie o suszy hydrologicznej.

Komunikat powodziowy
Jeżeli w profilu kontrolowanym przez IMGW-PIB[1] notuje się przekroczenie stanu ostrzegawczego, wojewódzkie centrum zarządzania kryzysowego, na terenie którego znajduje się dany profil i rzeka, otrzymuje co 6 godzin komunikaty powodziowe o aktualnym poziomie wody. Po przekroczeniu stanu alarmowego informacja wysyłana jest co 3 godziny.

Komunikat hydrologiczny
Opracowuje się go codziennie o godzinie 18:00 UTC jeżeli zjawiska hydrologiczne przybierają na sile i dynamice. Komunikat taki zawiera: aktualny opis sytuacji hydrologicznej, listę stacji, na których przekroczone zostały stany ostrzegawcze/alarmowe, z informacją o poziomie tych przekroczeń, oraz aktualną prognozę hydrologiczną na cały osłaniany obszar objęty zagrożeniem.

Kontakt mailowy i telefoniczny
W związku z tym, że Wydziały Prognoz i Opracowań Hydrologicznych pracują operacyjnie, tzn. w sytuacji zagrożenia pełnią całodobowe dyżury powodziowe, śledząc rozwój sytuacji hydrologicznej, z wojewódzkimi centrami zarządzania kryzysowego utrzymywana jest stała łączność mailowa i telefoniczna.

Prognoza stanu wody
Gdy na podstawowych i dodatkowych profilach wodowskazowych dochodzi do przekroczenia stanu ostrzegawczego i dalej alarmowego, Instytut opracowuje specjalną prognozę, która mówi jaki będzie spodziewany stan wody w tych profilach o godz. 06 00 UTC w ciągu kolejnych dni (w zależności od profilu jest to prognoza na 1, 2 lub 3 dni). Prognoza ta aktualizowana jest co 6 lub 3 godziny.

Photo by Obi Onyeador on Unsplash
Photo by Obi Onyeador on Unsplash

Prognoza kulminacji fali powodziowej
Gdy na rzece dochodzi do uformowania się fali powodziowej, Instytut opracowuje specjalną prognozę, w której określa się maksymalną wysokość fali oraz czas, w którym to maksimum wystąpi (w tym rodzaj przekroczenia – stan ostrzegawczy/alarmowy). Dla tzw. profili dodatkowych[2] prognozę fali aktualizuje się co 6 godzin, a w przypadku istotnych zmian nawet częściej.

Monitor IMGW-PIB
Każde wojewódzkie centrum zarządzania kryzysowego ma również stały dostęp do aktualnych danych hydrologicznych, liczbowych prognoz synoptycznych oraz prognoz z modelu hydrodynamicznego (HD) na wybrane profile, które są uaktualniane i publikowane w specjalistycznym serwisie IMGW-PIB.

Codzienny biuletyn hydrologiczny IMGW-PIB przekazywany do wojewódzkich centrów zarządzania kryzysowe zawiera:

>>uproszczony opis sytuacji meteorologicznej za ostatnią dobę wraz z tabelą zawierającą przedział wartości opadu na zlewnie (min-max) oraz nazwę posterunku z największym zanotowanym opadem w danej zlewni;
>>wysokość pokrywy śnieżnej oraz wartość świeżo spadłego śniegu na danej stacji obserwacyjnej (w okresie zimowym);
>>zjawiska lodowe zaobserwowane w wybranych profilach (w okresie zimowym);
>>opis sytuacji hydrologicznej za ostatnią dobę wraz z tabelą zawierającą wzrosty stanów wody za ostatnią dobę (pomiędzy godz. 6 UTC dnia bieżącego, a godz. 6 UTC dnia ubiegłego);
>>strefy stanów, w jakich układają się rzeki na godz. 6UTC;
>>tabelę ze stacjami, na których, na godz. 6 UTC zanotowano przekroczenie stanu ostrzegawczego/alarmowego i informację o ile stan ostrzegawczy/alarmowy został przekroczony;
>>mapę ze strefami stanów wody na rzekach w danym dniu na godz. 6 UTC;
>>tabelę zawierającą stacje, na których przepływ z godziny 6 UTC notował wartości SNQ;
>>prognozę hydrologiczną na osłaniany obszar od godz. 6 UTC dnia bieżącego do godz. 12 UTC kolejnego dnia;
informację o przewidywanych zagrożeniach (w praktyce wystawione ostrzeżenia/informacje o niebezpiecznym zjawisku).

Serwis Monitor IMGW – narzędzie dla samorządów

Każde z centrów zarządzania kryzysowego ma dostęp do pełnej wersji Monitora IMGW. Czym jest ta aplikacja i jakie daje możliwości? Monitor to jedyne w Polsce, tak zaawansowane i kompletne, narzędzie do monitorowania stanu atmosfery i hydrosfery w czasie rzeczywistym.

Umożliwia prezentację i wizualizację danych oraz produktów przygotowywanych w IMGW-PIB, bez konieczności ich uprzedniej obróbki. Dzięki bezpośredniemu połączeniu z bazami hydro i meteo, użytkownicy Monitora mają dostęp do najnowszych danych dotyczących opadów, stanów wód oraz zjawisk ekstremalnych występujących na terenie Polski.

Platforma Monitor IMGW służy do przekazywania najaktualniejszych danych hydrologicznych i metrologicznych w przejrzystej formie
Platforma Monitor IMGW służy do przekazywania najaktualniejszych danych hydrologicznych i metrologicznych w przejrzystej formie

Aplikację stworzono z zastosowaniem technologii webowej. Nie wymaga ona instalowania dodatkowego oprogramowania i może być uruchamiana z dowolnego urządzenia podłączonego do globalnej sieci komputerowej. Dzięki temu produkty oraz funkcjonalności Monitora są dostępne nie tylko dla pracowników IMGW-PIB, ale również użytkowników statutowych pracujących między innymi: w sztabach antykryzysowych, regionalnych zarządach gospodarki wodnej, czy urzędach wojewódzkich.

Serwis jest dostosowany do pracy w trybie operacyjnym. Wprowadzono możliwość wizualizacji zagrożeń w postaci wykresów i map, które odświeżają się wraz z napływem nowych danych. W sytuacji zagrożenia częstotliwość oraz zakres stacji, dla których wydawane są prognozy zostaje zwiększona, by ułatwić odpowiednim służbom pracę na rzecz ochrony ludzi i mienia. Szczegółowo o serwisie Monitor IMGW pisaliśmy w lipcowym wydaniu Obserwatora https://obserwator.imgw.pl/monitor-aplikacja-wspierajaca-instytucje-zarzadzania-kryzysowego/.

Na mapach mamy możliwość wyświetlenia wszystkich aktywnych stacji pomiarowych oraz podgląd na ich aktualną sytuację meteorologiczną lub hydrologiczną
Na mapach mamy możliwość wyświetlenia wszystkich aktywnych stacji pomiarowych oraz podgląd na ich aktualną sytuację meteorologiczną lub hydrologiczną

Aktywność IMGW-PIB w Małopolsce

W województwach południowej Polski (woj. śląskie, małopolskie, świętokrzyskie, podkarpackie oraz lubelskie) jednostką odpowiedzialną za wsparcie centrów zarządzania kryzysowego jest Wydział Prognoz i Opracowań Hydrologicznych, funkcjonujący w biurze IMGW-PIB w Krakowie. Poza standardowymi działaniami opisanymi wcześniej, zespół krakowski realizuje szereg dodatkowych zadań. Jest to wynik wieloletniej współpracy z lokalnym samorządem oraz specyfiki województwa małopolskiego, gdzie ryzyko związane z powodziami (w związku z górskim charakterem rzek)  jest znacznie większe niż w innych rejonach Polski. Dzięki zaangażowaniu obu stron udało się zbudować sprawny system komunikacji i wparcia, w którym pracownicy IMGW-PIB pełnią rolę ekspercką i doradczą.

Podstawą tej współpracy są cykliczne, odbywające się co piątek, telekonferencje, w których udział
biorą pracownicy Małopolskiego Centrum Zarządzania Kryzysowego oraz synoptycy z IMGW-PIB – hydrolog z Wydziału Prognoz i Opracowań Hydrologicznych oraz meteorolog z Biura Prognoz Meteorologicznych. W trakcie spotkań prezentowana jest dwudniowa prognoza meteo dla województwa małopolskiego oraz prognoza hydro dla wybranych rzek. W sytuacji ryzyka pojawienia się niebezpiecznych zjawisk omawia się również plan działań dla województwa. Niestety z powodu pandemii COVID-19 telekonferencje zostały zawieszone.

Photo by CDC on Unsplash
Photo by CDC on Unsplash

Drugim elementem współpracy IMGW-PIB z samorządem małopolskim jest obustronna wymiana wiedzy i doświadczeń. Wydział Prognoz i Opracowań Hydrologicznych w Krakowie prowadzi szkolenia dla pracowników Wojewódzkiego Centrum Zarządzania Kryzysowego, podczas których omawiane są zagadnienia stricte hydrologiczne oraz udoskonalane zasady działania i procedury kontaktów między jednostkami. Natomiast przyszli synoptycy hydrolodzy z IMGW-PIB odbywają w WCZK staż, podczas którego mogą zapoznać się ze specyfiką pracy sztabu oraz nawiązać dobre relacje z pracownikami centrum. Spotkania odbywają się również na szczeblu kierowniczym. W ich trakcie omawia się zasady współpracy, szuka się nowych rozwiązań i udoskonala procedury komunikacyjne.

Kilka razy w roku w całej Polsce organizowane są stałe posiedzenia tzw. zespołów zarządzania kryzysowego. Spotkania zwołują wojewodowie, a w skład zespołów wchodzą wszystkie służby wojewódzkie, w tym m.in.: komenda policji, komenda państwowej straży pożarnej, inspektorat nadzoru budowlanego, inspektorat transportu drogowego czy stacje sanitarno-epidemiologiczne. Decyzją Wojewody Małopolskiego w obradach Zespołu Zarządzania Kryzysowego bierze czynny udział również przedstawiciel z IMGW-PIB. Jest on obecny także podczas sztabów kryzysowych, zwoływanych w okresie zagrożenia powodziowego. Dzięki temu członkowie sztabu mogą na bieżąco konsultować aktualne prognozy meteorologiczne i hydrologiczne oraz dane z sieci pomiarowo-obserwacyjnej Instytutu.

Photo by Josh Calabrese on Unsplash

Na przestrzeni ostatnich lat obserwuje się pogłębianie współpracy pomiędzy IMGW-PIB a jednostkami rządowymi oraz samorządowymi. Jest to kooperacja opierająca się na zaufaniu i wieloletnim doświadczeniu, która istotnie wpływa na jakość pracy – zarówno ekspertów, jak i przedstawicieli organów samorządowych i rządowych – którzy wielokrotnie muszą podejmować trudne decyzje związane z bezpieczeństwem społeczeństwa. Współpraca na obszarze województwa małopolskiego to modelowy przykład relacji nieopierającej się jedynie na formalnym układzie nadawca-odbiorca. Gotowość ekspertów z zakresu hydrologii i meteorologii do bezpośredniego kontaktu, a także możliwość korzystania z najnowszych aplikacji IMGW-PIB, jest bardzo wysoko ceniona i wykorzystywana. Dzięki temu Instytut zaczyna być postrzegany nie tylko przez pryzmat nauki, ale również jako równorzędny partner dla innych służb kryzysowych.

Można zbudować dobrą, trwałą współpracę, ponieważ dbamy o wspólną wizję i cele. Zwracamy uwagę na wykorzystanie potencjału wszystkich członków obydwu zespołów, dbamy o zaufanie, dobre relacje, sprawną komunikację i poczucie wspólnej odpowiedzialności, jakim jest ochrona ludzi i mienia przed zagrożeniami ze strony sił przyrody.


[1] Profil pomiarowy na rzece.
[2] Dodatkowe profile pomiarowe określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 28 czerwca 2019 r. w sprawie ostrzeżeń, prognoz, komunikatów, biuletynów i roczników państwowej służby hydrologiczno-meteorologicznej i państwowej służby hydrogeologicznej

Małgorzata Maczuga, Rafał Stepnowski | Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy

Zdjęcie główne: Krisztian Tabori | Unsplash

(Visited 275 times, 1 visits today)
Close