Opracowanie: dr Dawid Biernacik, mgr inż. Kamila Wasielewska, mgr Michał Kitowski, mgr Klaudia Kusek, mgr Anna Chilińska. Zakład Meteorologii i Klimatologii w IGMW-PIB.
Miniony miesiąc był 3. najcieplejszym listopadem na świecie, ze średnią temperaturą powietrza (ERA5) przy powierzchni Ziemi wynoszącą 14,02°C, czyli o 0,65 stopnia wyższą od średniej dla listopada w latach 1991-2020. W Europie było jeszcze cieplej – średnia 5,74°C (o 1,38 stopnia powyżej normy) plasuje listopad jako 5. najcieplejszy w historii pomiarów na Starym Kontynencie. Wyraźnie wyższe temperatury odnotowano w Europie Wschodniej, Rosji, na Bałkanach i w Turcji. W Kojowie był to 4. najcieplejszy listopad w historii pomiarów. Wartości powyżej normy wystąpiły również w północnej Francji, większości obszaru Wielkiej Brytanii i Irlandii oraz w centralnej Norwegii i Szwecji. W Europie Zachodniej odnotowano pojedynczą falę zimna (około 21-22 listopada). Chłodniej było w północnej Szwecji, Finlandii i Islandii oraz w Niemczech i we Włoszech.
TEMPERATURA POWIETRZA
Średnia obszarowa temperatura powietrza w listopadzie 2025 r. wyniosła w Polsce 4,1°C i była o 0,1 stopnia wyższa od średniej wieloletniej dla tego miesiąca (klimatologiczny okres normalny 1991-2020). Tegoroczny listopad należy zaliczyć do miesięcy normalnych pod względem warunków termicznych. Najcieplejszym regionem Polski był pas pobrzeży, gdzie średnia obszarowa temperatura powietrza wyniosła 4,8°C (w normie klimatologicznej), najchłodniejszym – Sudety, ze średnią 3,2°C (0,5 stopnia poniżej normy).
Według klasyfikacji rangowej średniej temperatury miesięcznej, obejmującej okres od 1951 r., listopad 2025 r. plasuje się na 35. pozycji i był on chłodniejszy o 2,7 stopnia od rekordowego listopada 1963 r. Najchłodniejszy od początku II połowy XX wieku był listopad 1993 r., kiedy średnia obszarowa temperatura powietrza wyniosła tylko –1,3°C.
Przestrzenne zróżnicowanie temperatury powietrza w listopadzie pokazuje, że wartości średniej miesięcznej temperatury powietrza na całym obszarze kraju, z wyłączeniem terenów podgórskich i górskich, były dodatnie. Najcieplej było na Helu i w Kołobrzegu (5,5°C), Ustce i Świnoujściu (5,4°C), najchłodniej zaś w Zakopanem (1,8°C), Suwałkach (2,9°C) i Elblągu, Chojnicach oraz Jelenią Górą (3,1°C). W szczytowych partiach pasm górskich średnie miesięczne wartości temperatury były oczywiście najniższe (Kasprowy Wierch: –1,4°C, Śnieżka: –0,6°C).
Wartości anomalii, tj. odchyleń od wartości wieloletnich średnich miesięcznych z okresu 1991-2020, zawierały się w granicach od –0,9°C do 1,2°C. Najcieplej (19,7°C) było 2 listopada w Nowym Sączu (informacja dotyczy jedynie stacji synoptycznych). Warto odnotować, że najwyższe wartości temperatury w listopadzie wystąpiły na wszystkich stacjach w Polsce w dniach 1-6 i 13-14 listopada. Z kolei najchłodniej (poza stacjami górskimi) było 28 listopada w Jeleniej Górze (–12,7°C). Na Śnieżce 22 listopada odnotowano –12,8°C, dwa dni później na Kasprowym Wierchu było –13,0°C.
Przestrzenny rozkład wartości kwantyla 95% oraz kwantyla 5% temperatury był w listopadzie mocno zróżnicowany i odzwierciedlał lokalne warunki panujące na poszczególnych stacjach. Najwyższe wartości kwantyla 95% maksymalnej temperatury powietrza (przekraczające 17°C) odnotowano w okolicach Tarnowa i Nowego Sącza, najniższe – na Suwalszczyźnie, Warmii i Mazurach oraz na obszarach górskich. Najwyższe wartości kwantyla 5% minimalnej wartości temperatury powietrza wystąpiły na północy i wschodzie kraju (powyżej -4°C). Najniższe wartości zaobserwowano na południu i południowym zachodzie.
Zmienność średniej dobowej obszarowej temperatury powietrza w Polsce od 1 stycznia 2025 r.
Pod względem przebiegu średniej dobowej temperatury powietrza styczeń 2025 r. należy zaliczyć do miesięcy o znacznym zróżnicowaniu. W 1. dekadzie miesiąca średnia dobowa temperatura w Polsce na kilka dni spadła poniżej średniej z wielolecia 1991-2020, by następnie gwałtownie wzrosnąć, osiągając przy tym próg 5°C. W 2. dekadzie stycznia wartości temperatury utrzymywały się blisko wartości średniej. Koniec miesiąca przyniósł znaczne ocieplenie – z przekroczeniami wartości kwantyla 95% sięgającymi nawet 7,5°C. Tegoroczny styczeń w Polsce należy zaliczyć do miesięcy anomalnie ciepłych.
W 1. połowie lutego przebieg średniej dobowej temperatury powietrza odznaczał się tendencją spadkową. W 1. dekadzie miesiąca temperatura spadła poniżej wartości średniej z wielolecia 1991-2020, w połowie miesiąca średnia temperatura spadła do wartości kwantyla 5%. 2. połowa lutego to systematyczny wzrost średniej dobowej temperatury powietrza w Polsce. Na początku 3. dekady miesiąca temperatura przekroczyła wartości średniej wieloletniej. Ostatniej dni lutego odznacza minimalny spadek temperatury. Zgodnie z klasyfikacją termiczną tegoroczny luty 2025 r. w Polsce należy zaliczyć do miesięcy normalnych.
Od początku marca średnia dobowa temperatura w Polsce sukcesywnie rosła. Na początku 2. tygodnia wartości temperatury na kilka dni przekroczyły kwantyl 95% odnoszący się do wielolecia 1991-2020. W kolejnych dniach nastąpił spadek średnich wartości, a w połowie miesiąca odnotowano kilkudniowy okres z temperaturami poniżej średniej wieloletniej. W 2. połowie marca nastąpił ponowny wzrost wartości średniej dobowej temperatury powietrza. Ostatnie dni miesiąca cechują wartości przekraczające średnią z wielolecia. Zgodnie z klasyfikacją marzec 2025 r. należy zaliczyć do miesięcy anomalnie ciepłych.
Na początku kwietnia odnotowano gwałtowny spadek średniej dobowej obszarowej temperatury powietrza (kilka dni). Po osiągnięciu swojej minimalnej wartości w tym miesiącu temperatura zaczęła sukcesywnie wzrastać i w połowie kwietnia przekroczyła na kilka dni próg kwantyla 95%. 2. połowę miesiąca charakteryzuje sukcesywny spadek temperatury. Zgodnie z klasyfikacją kwiecień 2025 r. należy zaliczyć do miesięcy anomalnie ciepłych.
Maj charakteryzowała bardzo duża zmienność średniej dobowej temperatury powietrza (nawet z dnia na dzień). W przeważającej części miesiąca średnia obszarowa temperatura utrzymywała się poniżej średniej. Odnotowano dwa kilkudniowe okresy, w których wartości temperatury spadły poniżej wartości kwantyla 5%. Dopiero w ostatnich dniach maja temperatura znaczenie przekroczyła wartości średnie dla wielolecia 1991-2020. W kontraście do zeszłego roku (2024), w którym maj zaklasyfikowano jako ekstremalnie ciepły, tegoroczny zaliczono do miesięcy ekstremalnie chłodnych.
Zgodnie z klasyfikacją warunków termicznych czerwiec 2025 r. należy zaliczyć do miesięcy ciepłych – warto jednak zaznaczyć, że nie został przekroczony kwantyl 95%. Miesiąc charakteryzował się bardzo dużą zmiennością średniej dobowej temperatury powietrza (nawet z dnia na dzień). W kontraście do siebie stoją również 1. (wyraźnie chłodniejsza) i 2. (cieplejsza – ze średnią dobową temperaturą powietrza nie spadającą poniżej średniej z lat 1991-2020) połowa miesiąca.
Lipiec 2025 r. należy zaliczyć do miesięcy normalnych. Średnia obszarowa dobowa temperatura w Polsce zbliżyła się do kwantyla 95% (czyli wysokich jak na lipiec temperatur) jedynie na początku miesiąca. Kolejne dnia charakteryzowały się dużymi wahaniami średniej temperatury nawet z dnia na dzień – ciepłe dni były przeplatane tymi zdecydowanie chłodniejszymi.
Zgodnie z klasyfikacją termiczną sierpień 2025 r. należy zaliczyć do miesięcy lekko chłodnych. W przeważającej części miesiąca średnia dobowa temperatura powietrza pozostawała na poziomie poniżej średniej z lat 1991-2020. Sytuacja ta była odmienna jedynie w dwóch krótkich okresach w środku i pod koniec sierpnia, gdy dwukrotnie został przekroczony kwantyl 95% (wyjątkowo cieple dni).
Przez większą część września średnia dobowa temperatura powietrza w Polsce utrzymywała się powyżej średniej z wielolecia (dwukrotnie przekraczając poziom kwantyla 95% – dni wyjątkowo ciepłe). Ostatnią dekadę miesiąca charakteryzuje gwałtowny spadek średnich wartości temperatury (w tym w ostatnich dniach września poniżej średniej z wielolecia 1991-2020). Zgodnie z klasyfikacją termiczną wrzesień 2025 r. należy zaliczyć do miesięcy bardzo ciepłych.
Przebieg krzywej zmienności średniej obszarowej temperatury powietrza w Polsce w październiku wskazuje na naprzemienne występowanie dni poniżej i powyżej średniej z wielolecia 1991-2020. Na początku miesiąca można było zaobserwować incydent, kiedy temperatura spadła poniżej wartości kwantyla 5% (dzień chłodny w porównaniu do innych październików).
Przebieg krzywej zmienności średniej obszarowej temperatury powietrza w Polsce w listopadzie można podzielić na dwa etapy: do połowy miesiąca krzywa utrzymywała się powyżej średniej z wielolecia, natomiast po 15. listopada zaczęła spadać, a wartości poniżej średniej z 1991-2020 utrzymały się do końca okresu.
Występujący od szeregu lat wzrostowy trend temperatury powietrza na obszarze Polski był w listopadzie 2025 r. kontynuowany. Tylko od 1951 r. wzrost temperatury w tym miesiącu szacowany jest na 1,5°C. Proces ocieplenia występuje co prawda od połowy lat 90. XX wieku, ale jest on silny. Wartość współczynnika trendu jest zróżnicowana w poszczególnych regionach klimatycznych kraju. Najsilniejszy wzrost temperatury powietrza w listopadzie występuje na pojezierzach (do 1,6°C), najsłabszy – w Sudetach (do 1,1°C).
OPADY ATMOSFERYCZNE
Obszarowo uśredniona suma opadów atmosferycznych w listopadzie wyniosła w Polsce 45 mm i była o 5,3 mm wyższa od normy dla tego miesiąca, określonej na podstawie pomiarów w latach 1991-2020. Według klasyfikacji Kaczorowskiej miniony listopad należy zaliczyć do miesięcy wilgotnych (opady stanowiły 113,4% normy dla tego miesiąca).
Według klasyfikacji rangowej średniej obszarowej sumy opadów, obejmującej okres od 1951 r., listopad 2025 r. plasuje się na 30. pozycji. Najbardziej zasobny w opady był listopad 2010 r. (ze średnią sumą 89,0 mm), najmniej – w 2011 r. (zaledwie 3,4 mm). Rozkład przestrzenny sumy opadów w listopadzie 2025 r. był silnie zróżnicowany. Najwyższe sumy miesięczne (powyżej 100 mm) odnotowano w Tatrach. Z kolei najniższe opady, poniżej 20 mm, wystąpiły w Gorzowie Wielkopolskim i w Pile. W odniesieniu do normy wieloletniej (1991-2020) opady w listopadzie 2025 r. na obszarze Polski zawierały się w granicach od 40,4% w Gorzowie Wielkopolskim aż do 230,7% w Nowym Sączu. Rozkład anomalii w stosunku do średniej wieloletniej odzwierciedla w znacznym stopniu przestrzenny rozkład opadów.
Skumulowana suma wysokości opadów atmosferycznych od 1 stycznia 2025 r.
Przebieg skumulowanej średniej obszarowej sumy opadu w Polsce w styczniu 2025 r. można podzielić na trzy etapy: początkowy wzrost wartości sięgających kwantyla 95% do połowy miesiąca, okres o niskich sumach opadów, ze spadkiem wartości poniżej średniej z wielolecia 1991-2020, oraz ponowny delikatny wzrost wartości pod koniec miesiąca.
Luty pod względem pluwialnym zaliczono do miesięcy skrajnie suchych. Na stacji synoptycznej w Opolu miesięczna suma opadu wyniosła 0 mm. Przebieg skumulowanej sumy wysokości opadów atmosferycznych w ciągu całego miesiąca pozostawał stały, jedynie w ostatnich dniach lutego widać minimalny wzrost wartości.
Marzec, zgodnie z klasyfikacją warunków opadowych, należy zaliczyć do miesięcy bardzo suchych. Średnia obszarowa skumulowana suma opadu w pierwszej połowie marca spadła poniżej wartości kwantyla 5%. W 2. połowie miesiąca można zauważyć nieznaczny wzrost wartości, wciąż jednak bliski wartości progowej.
Kwiecień to kolejny miesiąc z bardzo niskimi wartościami skumulowanej średniej obszarowej sumie opadów. Zgodnie z klasyfikacją warunków pluwialnych kwiecień należy zaliczyć do miesięcy bardzo suchych.
W 1. części maja skumulowana średnia obszarowa suma opadu w Polsce spadła poniżej kwantyla 5%. W połowie miesiąca nastąpił wzrost wartości do poziomu kwantyla 5%. W 2. części maja odnotowano sukcesywny przyrost wartości, który zadecydował o tym, że pod kątem pluwialnym maj 2025 r. zaliczono do miesięcy normalnych.
W 2. połowie czerwca skumulowana średnia obszarowa suma opadu w Polsce sukcesywnie wzrastała. W 2. połowie miesiąca przyrost był mniej zauważalny. W 3. dekadzie przekroczony został próg 200 mm. Czerwiec to kolejny miesiąc z deficytem opadów. Zgodnie z klasyfikacją warunków pluwialnych został określony jako miesiąc suchy.
W pierwszych dniach lipca skumulowana suma wysokości opadów w Polsce pozostawała na stałym poziomie (kontynuacja trendu z końca poprzedniego miesiąca). W kolejnych dniach wartość kumulanty zaczęła sukcesywnie wzrastać. Taki stan rzeczy trwał do końca miesiąca. Ostatnie dni lipca charakteryzował gwałtowny przyrost wartości skumulowanej.
W pierwszych i ostatnich dniach sierpnia skumulowana suma wysokości opadów w Polsce delikatnie rosła, jednak przez większość miesiąca pozostawała na stałym poziomie. Zgodnie z klasyfikacją warunków pluwialnych sierpień 2025 r. należy zaliczyć do miesięcy bardzo suchych.
Tendencja przyrostu wartości skumulowanej sumy opadów była we wrześniu dodatnia, jednak bardziej zauważalna w pierwszej połowie miesiąca. Wartości wciąż znacząco odbiegają od wartości średnich dla lat 1991-2020. Jeśli taki stan rzeczy nie ulegnie zmianie, to rok 2025 będzie można zaliczyć do kategorii miesięcy suchych.
Zgodnie z klasyfikacją warunków pluwialnych, październik 2025 r. należy zaliczyć do miesięcy bardzo wilgotnych. Tendencja przyrostu wartości skumulowanej sumy opadów w całym miesiącu była dodatnia. Stopniowo zbliża się do wartości średniej z lat 1991-2020.
Listopad 2025 r. należy zaliczyć do miesięcy wilgotnych. Na początku miesiąca odnotowano krótki okres bezopadowy, jednak tendencja przyrostu wartości skumulowanej sumy opadów w całym miesiącu była dodatnia. Największy przyrost skumulowanej zanotowano w połowie listopada.
Wysokość opadów atmosferycznych w listopadzie charakteryzuje się dużą zmiennością z roku na rok. Jednak widoczny jest wyraźny trend spadkowy, wskazujący na zmniejszanie się ilości opadów w tym miesiącu (w okresie od 1951 roku) o 5,92 mm (co odpowiada 18,7% normy z lat 1991-2020). Sumy opadów w 2025 r. jednak są nieznacznie powyżej wieloletniej normy.
Klimatyczny Bilans Wodny
Niezwykle ciekawych informacji dostarcza nam analiza parowania potencjalnego, obliczanego na podstawie standardowych danych meteorologicznych, jak również klimatycznego bilansu wodnego (KBW), będącego różnicą pomiędzy wysokością opadów a wielkością parowania. W listopadzie 2025 roku najwyższe wartości parowania, osiągające 14 mm wystąpiły na obszarze południowo-zachodniej Polski. Najniższe wartości odnotowano na północy i północnym-wschodzie oraz na obszarach górskich. Klimatyczny bilans wodny w listopadzie był dodatni w całym kraju. Najniższe wartości (bliskie 2-5 mm) odnotowano na południowo-zachodnim krańcu kraju. Wartości silnie dodatnie wystąpiły na południowym zachodzie Polski (szczególnie w Sudetach) oraz w Tatrach.
